Haurtzaro lapurrak »

Lehengo batean, goizean lanerako bidean nindoala, lagun batekin eta alabatxoarekin elkartu nintzen. Alaba triste zihoan ikastolara. Zazpi urteko neskatilak itsasoari buruzko ipuin bat eraman behar zuelako klasera eta berak Pirritx, Porrotx eta Marimototsen bat aukeratu zuelako, eta bazekielako gelako mutilek barre egingo ziotela.

Bai, hala daude kontuak: umeendako pailazoak gustuko izateagatik barre. Antza, nagusiegiak dira horretarako. Badirudi mutiko horiei futbola gustatzen zaiela eta neskatoei Violetta —lehen Hanna Montana izango zen, baina modak aldatu egien dira, futbol jokalariak zahartu ahala—. Ama eta biok animatzen ibili ginen umea, pailazoak gustatzea ondo zegoela eta berari gustatuz gero, hor konpon beste guztiak, ez ziela jaramonik egin behar esaten jardun genuen; eta barre egiten bazioten “eta zer!” ozen bat jaurti behar ziela. Baina uste dut gure diskurtsoak ez zuela gehiegi konbentzitu.

Agurtu nituen eta gaiari bueltaka ibili nintzen luzaroan, nahiko hunkituta laga ninduelako neskatoaren tristurak. Oso gogorra iruditu zitzaidan zazpi urteko haurrendako pailazoak txikien kontua izatea, eurak nerabeak balira bezala. Eta orduan Jose Ignazio Piter Ansorenari, Mirriri, egindako elkarrizketa batean irakurri niona gogoratu nuen. Berak zioen Txirri, Mirri eta Txiribitonen aurreko urteetan ikuskizunetara hamar-hamaika urteko umeak joaten zirela, eta denbora joan ahala haurren adina gero eta baxuagoa zela. Bere esanetan, haurtzaroa murriztu egin diegu umeei, aurre-nerabezaroan jartzen ditugu goizegi. Esango nuke, ikusitakoa ikusita, Ansorenaren esperientzia hori beste pailazoei ere gertatzen zaiela, eta kontu orokortua dela.

Zein tristea den, baina! Umeak desumetu egiten ditugu, gaztetxo bihurtu, behar baino lasterrago, horrek dakarren guztiarekin. Nerabezaro amaiezina jasaten dute/dugu horrela. Txarrena da pubertaroan sartzen direla, pubertaroaren aldaketa fisiologiko eta mentalik gabe, eta ematen dizkiegun ereduak guztiz sexualizatuta eta genero estereotipoak zeharo markatuta daudela: neskak, emakume pinpirin, makillatu eta tuntun; eta mutilak, gizontxo patetikoak indarra eta oilarkeria demostratu nahian.

Hala kontatu dit lagun batek, behintzat, 11 urteko iloba neska duena: makillaje, itxura eta abarrak baino ez omen dituzte berak eta bere lagunek buruan, Disney Channel-i esker, itxura denez. Izan ere, telebista kate horretan sit-com direlakoek eredu horiek zabaltzen dituzte, zeharo estatubatuarrak oso sexualizatu, banandu eta estereotipatuak. Galdetu beharko genuke zein den helburua, zergatik ostu nahi diguten bizitzako sasoirik ederrenetakoa, zergatik kendu nahi diguten inozentzia, zergatik niniak heldu bihurtu nahi txepel hori. Zer interes ekonomiko, sozial eta politiko ote dagoen horren atzean.

Ikaragarria begitantzen zait hau guztiau. Ume denborak luzea izan beharko luke, kantu, jolas eta barre artean bizitzekoa, itxura eta modari erreparatu barik, helduon eguneroko arazo txotxoloetatik kanpo, inork barre egiten badie “…eta zer?” ozen baten planto egin eta jarki daitezen, dibertitzen ibili, barrezka, arboletara igota, eta txiribueltaka lurrean, zoro, alai…

‘Lillonarios': izango ez dena »

Gogoan dut ezagun batek esan zidala nola, egun motela gurutzatzen zitzaion bakoitzean, aldartea suspertzeko bere ezkontzako erretratuei begiradatxoa botatzea nahikoa zuen. Egokia iruditu zitzaidan norberaren tristezia kontsolatzeko makina edukitze hor…

Osatu, osotu, trinkotu »

Zer ote dute udazken eta udaberriko asteburuek plan, ekintza eta erreibindikazioz beteta daudela? Biharko, Gure Esku Dago-koek mosaiko erraldoia antolatu dute Zurriola hondartzan Katalunian etzi egingo den kontsultari babesa adierazteko asmotan, goizean. Arratsaldean, berriz, Ziburun Kaskarotenea ikastolaren aldeko manifestazioa izango da. Gauza gehiegitxo larunbat bakar batentzat, nire iritzirako.

Hau da, koordinazio pixka bat beharrezkoa litzateke, bakoitzak bere astoari arre esan beharrean eta besteei hor konpon. Arrain txikien kasuan bai, handiari begiratzen zaio, handiak (edo handiaren ekitaldiak) txikiarena jan ez dezan. Hori ez da ez trinkotzea, ez herria egitea, kohesioa lortzea. Ez genuke jardun beharko elkarri begira, elkarri entzunez, denok garrantzitsu?

Larregitan ibiltzen gara epe laburreko kontuetan, beharbada gure egoera prekarioagatik, eta maiz erantzuna brastakoa izan behar delako, azken orduko larrialdi eta injustiziei erantzuna emateko. Baina horrek hustu eta higatu egiten gaitu, eta behin baino gehiagotan lepoa moztutako txitak bezala gabiltza, nora ezean gauzak eta ekimenak egiten, pentsatu gaberik, egin egin behar delako…

Herri santu/madarikatu honetan (aukeratu zuk, irakurle, gehien gustatzen zaizun adjektiboa), uste dut, gainera, sarri askotan kanpora gehiegi begiratzen dugula, barrura begiratu beharrean. Kanpolarrosa samarrak garela, alegia; horrek dakarren guztiarekin: etxekardo izatea, edo nahiago baduzue, etxekalte. Baina gure kanpoeder izaera hori ere ez dugu ondo erabiltzen, kopiatzen ere ez dakigu eta! Kataluniari begiratzen diogu, baina ez gara gai han sortu dutena hemen berregiteko, handik ikas genezakeena ondo inportatzeko.

Katalunian jendeak egin du bultza, behetik gora, trinkotuta eta elkartuta. Baina gurean ez ote gaude zatikatuegi? Ez ote ditugu besteak susmagarritzat hartzen? Gure lakoak ez direnei —ez soilik politikoki— ez ote diegu autentikotasunaren labela ukatzen? Oso sakabanatuta gaudelakoan nago. Alde batetik estatuen arteko zorigaitzeko muga hori, elkarri begiratu beharrean elkarri bizkarra emanda bizitzera kondenatu gaituena, oraindik ere Euskal Herri kontinentaleko euskaldunak exotiko eta berezitzat hartzera garamatzana penintsularrok. Ahaztu barik probintzianismo merkea, hondartza-txizati eta onddo-lapur etiketapean sailkatzen gaituena, guipuchi eta vizcaino, faltsuak eta kortesak, elkar ezagutu barik batak bestearenganako mesfidantzaz. Eta futbola aipatu gabe, askorentzat hori baita herri bakarra… Horrela nola egin (ab)herria, nola osotu komunitatea?

Hala eta guztiz ere, dena ez da izango kritika, hausnarketarik eza eta irreflexioa. Badugu ekimen zoragarri bat —ez da bakarra, baina bai agian berriena—, herria egiten ari dena, osatzen, elkarri begira jartzen gaituena, aurrez aurre, mapa erditik tolestu eta elkarri muin emateko moduan, Errigora, alegia: gure hegoalde fisikoko ekoizleei erosi, bitartekaririk gabe, eta etekinak atzera ere inbertitu hantxe, euskararen alde. Bertako produktuak bultzatu, ingurunea zaindu, bertan lanpostuak mantentzen lagundu eta euskara indartu, era xumean eta gozoan, tripa bete eta animoa goratu. Hala bai osatu, osotu eta trinkotu.

Mareak ezabatu du sexismoa »

Kontxan jokatutako futbol partidak amaituta, taldekideek argazkiak atera zituzten elkarri helduta, talde profesionalek zelairatzean egiten duten gisan. Ez zen gutxiagorako, joan den igandean Donostiako hondartzan ikusitako irudia esanguratsua izan baitzen oso.

Orain arte bosgarren eta seigarren mailako neskek belar artifizialeko zelaietan jokatu behar izan dute futbolean. Izan ere, leku falta dela eta, azken urteetako antolatzaileen erabakia izan da hondartzan mutilek eta talde mistoek baino ez jokatzea. Orain dela bi urte guraso talde batek salatu zuen erabakia “errespetu irizpideen aurkakoa” zela eta arduradunek nesken futbola ikusgarritasun gutxiagoko lekuetara mugatzen zutela. Generoen berdintasuna bermatzeko asmoarekin, Iñigo Lamarca arartekoarengana jo zuten, kexa arduradunengana hel zedin. Bi urte igarota, igandean beren aurreneko partidak jokatu zituzten bosgarren mailako neskek Donostiako Kontxan.

“Aurpegian nabaritzen zitzaien pozez zoratzen zeudela”, azaldu du Aitor Jimenezek, Santo Tomas Lizeoko nesken entrenatzaileak. Futbolean jokatu izan du Jimenezek berak, baina orain bazter batetik ikusten du jokoa, gaztetxoei aginduak emanez. “Ez zuten ulertzen beraiek zergatik jokatu behar zuten zelai artifizialean eta mutilek hondartzan. Neskek zein mutilek nahiago dute Kontxan jokatu. Hemendik hogei urtera gauza eder baten moduan oroituko dute”.

1990eko hamarkadaren azken urteetan neskaz zein mutilez osatutako taldeek jokatu izan zituzten beren partidak Donostiako itsasertzean marraztutako zelaietan. Pare bat urtez baino ez zuten partekatu elkarrekin joko zelaia, neska talde oso gutxi osatu baitziren hurrengo urteetan. Geroztik, mutilentzako barruti pribatua izan da Kontxa, nahiz eta talde mistoetan neskek ere jokatzerik izan duten. Azken urteetan neskaz osatutako talde ugari eratu arren, belar artifizialeko zelai gainean ibili behar izan dute baloiari ostikoak ematen. Santo Tomas Lizeoko kirol koordinatzaile Xabier Ezeizaren esanetan, erabaki horretan eragina dute adin horretako mutil eta neskek eskolaz kanpoko kirolak lantzeko dituzten egutegiek ere. Bosgarren eta seigarren mailako ikasleek gutxienez bi kirol landu behar dituzte urtean, eta mutil gehienek hondartzako futbola hautatzen dute lehen kirol gisa. Horregatik, ikasturte osoan asteburu batean hondartza futbolean aritzen dira, marea behean dagoenean, eta hurrengo asteburuan, hautatutako bigarren kirola praktikatzen dute, marea goian dagoela aprobetxatuz.

Nesken egutegia, aldiz, naturalagoa da, ikasturte erdian astebururo kirol bat praktikatzen baitute, eta bigarren ikasturte erdian hautatutako beste kirola. Neskek lehen urte erdi horretan astebururo futbol partidak jokatu behar zituztenez, belar artifizialean egitea erabaki zuen federazioak, argudiatuz bi astetik behin Kontxako hondartzan jokatzen ziren partidetan ez zegoela talde guztientzako lekurik.

Marea behean dagoenean Kontxako hondartzan hamabost jokalekutarako tokia dago, eta, hiru txandatan banaturik, guztira berrogeita bost partida jokatzen dituzte. Orotara, 90 taldek parte hartzen dute. Aurten, esaterako, mutilez osatutako 91 taldek eta neskaz osatutako 26k eman dute izena.

Irizpide aldaketa

Mutilek eta neskek eskubide berak izan ditzaten, iraila iritsi aurretik hainbat bileratan parte hartu dute Donostia Kirola elkarteak, Gipuzkoako Foru Aldundiak, Gipuzkoako Futbol Federazioak, Realak eta Donostiako ikastetxeek. Bileren emaitza izan da lehen indarrean zegoen irizpidea aldatzea. Aurten, mailen arabera banatuko dute; lehen ikasturte erdian bosgarren mailakoek jokatuko dute futbolean, eta bigarren ikasturte erdian seigarren mailakoek.

“Egutegi berri bat behar zen, eta, azkenean, orain arte neskek erabili duten egutegia erabiltzea erabaki genuen. Hau da, ikasturtearen lehen erdian futbola praktikatzea, eta ikasturtearen bigarren erdian beste kirola”, dio Ezeizak. Baina espazioaren arazoak hor zirauen. Hori ikusita, ikasturtea mailaren arabera banatzea erabaki dute. Hortaz, “marea behean dagoen asteburuetan Kontxan jokatuko dute, eta marea goian dagoenetan, berriz, belar artifizialeko zelaian”. Orain dela bi asteburu hasi zuten liga txapelketa bai mutilek eta bai neskek; hain zuzen ere, Añorgako instalazioetan.

Hala ere, beste arazo bat sortu da: Gipuzkoako Futbol Federazioak, zeinak orain dela 71 urtetik hondartzako futbola antolatu duen, uko egin dio aurtengo saioak antolatzeari, haren esanetan formatu berriak txapelketaren egitura aldatu baitu. Hori ikusita, ikastetxeek antolaketa bere gain hartzea erabaki dutela azaldu du Ezeizak: “Gure lehentasuna gure ikasleek parte hartzeko aukera izatea da. Horregatik, hiru ikastetxeren artean antolatzen ari gara arbitrajeak —Santo Tomas Lizeoa, Axular Lizeoa eta Luberri—, kirol klubak ere bagarelako. Halere, gainontzeko ikastetxeek laguntzen dute, eta Donostia Kirolak da egutegiaren arduraduna”

Iritzia ematea »

Azkenaldian ezagunekin elkartu eta zer berri dudan galdetzen didatenean, hemen, Gipuzkoako Hitza-n, hamabostean behin idazten hasi naizela aipatzen diet, hori baita nire bizitza errutinazkoan dagoen nobedade bakarra. Askotan, komentario horrek garamatza blogaz hitz egitera, eta bertan futbolaz idatzi nuenean izan nuen erantzun iraingarriez ere egin izan dugu berba: ia bederatzi urtean erantzun onak eta politak izanda, eta kirol sakratuari kritika eginda, deskalifikazioa!

Horren guztiorren gainean hitz egin ostean, ia beti galdera bat egiten didate: “Ez zaitu beldurtzen iritzia emateak?”. Lehenengoz hori galdetu zidatenean ahoa bete hortz laga ninduten. Izan ere, beldurra ez da eragiten didana; beste pertsona batzuk mintzeak ematen dit erreparoa, nahi gabe mina sortzeak, ez besterik.

Agian, oso normala da niretzat gaiei buruz iritzia izatea. Alde batetik, euskaltegian irakasle izanda, ikasleei idazlanetan hori eskatzen zaielako/diegulako idazlan eta azterketetan: eman zure iritzia tabako legeaz/zezenketak debekatzeaz/tabernen ordutegi berriez… ia eguneroko kontua da gurean. Beste aldetik, bloga sortu aurretik ere eibartarren posta zerrendan makinatxo bat eztabaida edukitakoak gara, mila gairi buruz, inongo ikara barik.

Hori dela eta, aho zabalik segitzen dut, hainbat jenderi —pentsamendu, bizimodu eta adin desberdinekoei— entzun diedalako, aurrerago aitatutako egoera berean, beldurraren kontu hori. Horrek zeharo nahasita utzi nau, eta buruari eragin diot galderaren zergatiaren bila. Azkenean, itaunak adierazten du lagun horiek beldurra diotela posizionatzeari, besteek jakiteari zer duten gogoan. Masaren anonimotasunean ezkutatu beharra sentitzen dutela, alegia. Inork ez dezala jakin beren buruetan dabilena, badaezpada ere!

Egia esatera, gure herrian diskretu izatea bertutea da. Diskretu, ez nabarmentzearen zentzuan, jakina. Politikari zenbaitzuek ere diskrezioz jokatzen dutela diote, ona balitz bezala. Eta hala izango da batzuetan, ezer ez baita ona edo txarra beti; baina, nire iritziz, sarritan diskrezioak imajinazio falta, zenbaki bihurtzea eta aspergarri izatea esan nahi du. Sentitzen dut!

Baina nondik ote datorkigu pentsamendua kamuflatu edo ezkutatu nahi hori? Zerk eragin ote du beldur madarikatua? Ez dakit, baina esango nuke frankismoaren arrastoa dela. Bai, oraindik ere, gerraren ondorioak, berrogei urteko diktadurak eta errepresioak markatzen gaitu, ez gaude salbu, zoritxarrez. Hainbeste eta hain luzaroan sufritu duen gizartean aztarna sakonak laga ditu errepresioak. Gizartean ez ezik, geure barruan ere bai, ezinbestean. Nahiz eta sasoi hori bizi transmititu egin da familietan eta sozietate osoan.

Frankismoaren hipotesia darabilt beste leku batzuetan ikusi dudanagatik. Ez naiz oso kosmopolita, munduan ez naiz gehiegi ibili. Baina uste dut beste herrialde batzuetan, Frantzian, adibidez, askoz errazago eztabaidatzen dutela, ideien trukea naturalagoa dela. Seguruenik ohitura badutelako, eztabaidak badirelako, haserretu gabe, ahots bolumen normalean, oihu barik, beldur gabe iritzia emateko orduan.

Beldurra. Ba ote da gehiago mugatzen eta paralizatzen duen sentimendurik? Uxatu behar dugu, beraz, adierazi, bota dezagun pentsatzen duguna!

“‘Rakugo’-ak Pernando Amezketarrarekin alderatu izan dira” »

Oporraldia pasatzera, baina lan egiteko asmotan etorri da oraingoan ere Hiromi Yoshida (Yuzawa, Japonia, 1960) Azpeitiara. 1995etik ia urtero etorri da: “Beti ekartzen ditut egiteko lan batzuk”. Euskara ikertzen eta erakusten dihardu Japonian. Linguis…

Ipurua gutizia »

Azken hilabetean gauza bakarra dugu hizpide herrian. Igogailu solasaldiak alaiago bilakatu dira, eta oporretan edonora doan eibartarrak Eibar futbol taldeko elastikoa sartuko du maletan. Kolpetik, mapetan Eibar kokatzen duen puntua handiago bilakatu da. Are gehiago, herritarren aldartean ere nabaritu dela esango nuke, kalean hamar zentimetroko txokolate gozo kapa bota izan balute bezala. Iritzi subjektiboa da, baina egia da kirol arrakastek, eta foballekoek bereziki, badutela nolabaiteko efektu lotarazle bat, miseriak estalarazten dituena.

Eibar Lehen Mailara igo izanak herriari mesede edo kalte egingo dion eztabaidatzea txikiteoak girotzen ari da, eta nik garbi dut mesede egingo diola. Halako kalkuluak egiten dituzten enpresak badaude, eta normalean puztu egiten dituzte. “Bisitari bakoitzak ez dakit zenbat euro gastatuko ditu…”, beti puztuak. Halere, eraginaren aritmetika erraza da: hiria gero eta txikiagoa, inpaktua are nabarmenagoa.

Eibarrek 27.000 biztanle ditu —Bigarren Mailan taldea zuen hiririk txikiena zen, eta zer esanik ez Lehen Mailan—, eta futbol taldeak, oraingoz, 3.500 abonatu. Taldeko zuzendaritzak nahita itxi zuen iturria. Ipurua estadioak 5.200 ikuslerentzako eserlekuak ditu, eta 6.000raino handitzeko lanetan ari da, LFPk hala behartzen duelako —6.500 izan daitezke—. Azpiegitura desmuntagarria beharko luke; ez dut uste harmaila berriak eraikitzen hasteko garaia denik, diruak beste zerbaiterako izan behar baitu. Are gehiago kontuan hartuta taldea Lehen Mailako ateak jotzen hasi zen arte ez zela bete estadioa. Ipurua txikia da; ez dago handitzeko premiarik, eta hor du xarma, eta bere erakarmen ahalmena. Lehen Mailako futbola bertan ikustea gutizia bat izan behar da, bonboi bat jatea, eta horrek jendea erakarriko du.

6.000 edo 6.500 eserlekuetara iritsiz gero, eta oraingoz abonatu berriak gehitzea ezinezkoa denez, 3.000 eserleku huts horiek kudeatzea da gakoa. Herrian argi dugu zati handienak Eibarren gelditu behar duela, baina herriarentzako negozio iturria kanpoko jendea da. Auzia ez da erraza: sarrera horiek herritarren esku utzi, objektiboki azken urteetan hain fidelak izan ez diren arren —2.911 ikusle batez beste azken sasoi honetan, eta 1.259 aurrekoan, 2. B Mailan—, edo balizko bisitariei eskaini, garesti, herriko negozioen hobe beharrez?

Lehen Mailako futbola eromena da, eta Eibarren badakigu kanpotik 500 lagun etortzea aski dela herria aztoratzeko. Kopuru horiek handitu egingo dira; ez beti, baina Realak, Athleticek, Real Madrilek eta Bartzelonak jende asko mugitzen dute. Olatu hori ustiatzen jakin behar da, eta hasiak dira nola zukutu aztertzen. Beste kontu bat izango da inpaktu mediatikoa, eta horrek ez, horrek ez nau hainbeste konbentzitzen, Eibarrek, berez, amu turistikorako ahalmen gutxi baitu ostalaritza onetik harago. Baina tira, nork jakin, agian, foballari esker, Euskal Herria ezagutzera etortzen diren erretiratuentzako antolaturiko txangoen kanpaleku nagusia baino gehiago izango da.

Ordizia ere, lehen mailan »

Eibar eta Reala, futbolean. Ampo Ordizia, errugbian. Baina horiek bakarrik ez. Areto futboleko maila gorenean ere talde bat izango du Gipuzkoak datorren sasoian, Estanda Ordizia taldeak Espainiako ligako lehen mailara igotzea lortu baitu estreinakoz. Mugarria jarri dute ordiziarrek futbol modalitate horretan, baita emakumezkoen kirolean ere.

Estanda Ordiziak hainbat urte daramatza lehiaketako lehen postuetan jokatzen. Espainiako ligako bigarren mailan sei urte egin dituzte, igoerako play off-ean hiru aldiz jokatu dute, eta aukera baliatu zuten duela bi aste, goraino iristeko. Bilbo FS talde bizkaitarra eta Gurpea-Orbina nafarra ere ordiziarrekin batera ariko dira maila gorenean.

Bartzelonako Rubi taldearen aurka jokatu zuten azken kanporaketa: etxeko Majori kiroldegian 3 eta 1 irabazi ostean joan ziren Kataluniara, baina partida bukatzeko lau minutu falta zirela, 5-0 galtzen ari ziren ordiziarrak. Hiru minutuan beste horrenbeste gol sartu zituzten, ordea, eta egundoko garaipena lortu.

“Lan handia dauka honek atzetik”, aitortu du taldeko entrenatzaile Iñaki Herasek. Lana futbol aretoan, baina baita bulegoetan ere: “Lehenik eta behin, dirua bilatu beharra dago. Diru asko behar da, baina eskerrak laguntzak dauzkagun: Gipuzkoako Aldunditik, Beasaingo Estanda enpresatik…”. Baina, diruaren gainetik, kirolarien sakrifizioa dago: “Neskek ez dute ezer kobratzen, konpromiso guztiarekin ari dira. Askotan, dirua galdu ere egiten dute, bidaietan edo entrenatzera etortzeko”

Areto futboleko nesken taldea 1988an sortu zuten. Emilio Ortiz izan zen bultzatzaile nagusia, eta oraindik ere bada, bigarren entrenatzaile lanetan baitabil. 2007-2008ko denboraldian hasi zen garapen ikusgarria: Gipuzkoako Txapelketa, Gipuzkoako Kopa eta Euskadiko Txapelketa irabazi zituzten. Euskadikoa irabazteak lehen mailara igotzeko kanporaketa jokatzeko aukera eman zien, Torre-Pachecon (Murtzia, Espainia). “Lineako autobusean joan ginen, dirurik ez genuen eta. Gure helburua ez zen igotzea, esperientziarekin gozatzea baizik. Euskadiko Txapelketa irabaztea jada ez genuen espero; egun-pasa joan ginen”, azaldu du Ortizek. Aurtengo kanporaketa ezberdina izan da. Urte asko daramatzate jokalariek, eta kirol lorpen handi baten parte izateko irrikan zeuden. Hain zuzen, giltzarrietako bat jokalarien multzoa dela dio Herasek. Maite Gonzalez kapitainak, adibidez, hamasei urte daramatza taldean jokatzen, 14 urte zituenetik.

Oraindik “ametsetan” jarraitzen du Gonzalezek: “Urte asko daramatzagu bigarren mailan borrokan, eta igoera betiko ametsa da. Badakigu lortu dugula, baina partidak hasten diren arte, amestsetan arituko gara”. Hamabi jokalari inguruk osatzen dute Estanda Ordizia, baina horietatik Gonzalez da ordiziar bakarra gaur egun. Gipuzkoa osoko jokalariak biltzen ditu taldeak: Lazkaoko bi jokalari, Beasaingo bat, Tolosako bi, Orendaingo bat, Donostiako bost eta Gasteizko bat. Entrenatzaile, berriz, Heras eta Ortiz; ezinbestekoak direnak, jokalariek sare sozial batean adierazi dutenez: “Haiek ez baleude ezingo genukeen aurrera egin. Kanpoko jendeak, agian, ez du ikusiko egiten duten lana, duten ilusioa eta gogoa. Guretzat, ordea, bi horiek dira zuzendaritza, talde teknikoa eta gainontzeko guztia. Eurak bakarrik. Aparteko bi pertsona dira, eta den-denaz arduratzen dira”.

Igoera lortuta, Heras eta Ortiz hasiak dira dagoeneko datorren denboraldia antolatzen. “Jauzi handia da, eta aurrekontua ia hirukoiztu egingo zaigu. Askoz bidaia gehiago izango ditugu, eta urrunagora egin beharrekoak. Hamar bat partida gehiago jokatu beharko ditugu”, azaldu du Herasek. Oinarrizko multzoak segituko duen arren, bizpahiru jokalari gehiago ekarri nahi dituzte taldera, indartzeko. Diruari dagokionez, 65.000 eta 75.000 euro artean bildu beharko dutela kalkulatu dute. Taldekideek sosik jaso gabe segituko dute, baina lehen mailan izanda, futbola diru iturri duten zenbait jokalariri aurre egin beharko diete.

Laguntza gehiago gizonei

Orain, enpresei eta erakundeei proiektua aurkezteko lanean dabiltza bi entrenatzaileak, babes ekonomikoa bermatze aldera. Heras kexu da mutilen kirolak laguntza gehiago jasotzen duelako: “Nesken kirolean, atzera egiten du jende askok. Badago matxismo pixka bat. Egia esan, gu ezin gara kexatu, laguntza jaso dugulako, baina mutilen kiroletan dirua lortzea errazagoa da”.

Gonzalezek ere zailtasun hori ikusten du:”Betiko kontua da. Gainera, areto futbola bera jarraitzaile urriko kirola da. Hala ere, badirudi jendea konturatzen hasi dela non egon garen eta zer lortu dugun. Harrituta daude asko, noraino igo garen ikusita”. Irailetik aurrera ere, kiroldegian sumatu nahi dute babesa: “Ea jendea animatzen diren partidak ikustera”.

Kapitainaren hitzetan, lana ere ugarituko zaie jokalari eta entrenatzaileei: “Entrenamendu gehiago egin beharko ditugu, eta gogorragoak izango dira”. Ilusioari dagokionez, ordea, lehen mailako onenen gainetik ibiliko dira, eta talde izaerari ere eusteko asmoa dute. “Garrantzitsuena azken urteotako multzoa mantendu izana da. Talde horrekin lehen mailara igotzea, nire ibilbide profesionalaren bukaeran eta ni gainera Ordiziakoa izanda, izugarria da”.

Olatz Ibarguren, Ane Izagirre Intxausti, Ane Garmendia, Itsaso Galarraga, Maddi Izagirre, Irati Landa, Maite Gonzalez, Sarah Ugarte, Ainara Balerdi, Ane Izagirre Arruabarrena, Itziar Lopez eta Irati Esteban. Horiek dira, Heras eta Ortiz entrenatzaileekin batera, Ordizian, areto futbolean eta emakumezkoen kirolean historia egin dutenak. Eta balentria erdietsita, datorren sasoian ere gailurrean idatziko dute Estanda Ordizia taldekoek Gipuzkoako kirolaren historiarako hurrengo orrialdea.

Kultur uhinen zurrunbiloan »

Kultura irratian eta irratia kulturan. Binomio horren inguruan aritu dira hainbat kazetari Donostian, Casares irratiak antolatutako jardunaldi batzuetan. Kultura irratian: aurrera begira erronkak gaia jorratu dute aste honetan Arantxa Iturbek (Euskadi Irratia), Gorka Bereziartuak (Argia), Gaizka Amondarainek (Hala Bedi irratia) eta Iñigo Astizek (BERRIA). Etorkizunaz ez ezik, gaur egun kulturak hedabideetan duen presentziaz, kultur edukiez, irrati txikiez eta abarrez ere aritu dira hizketan.

1. Presentzia

Albistegietan ageri bai, baina gehienetan, atzeko aldean: “Kultura da albistegia bukatzeko polita egiten duen berria. Apaingarria da, laxoa, normalean arrosa eta ederra”, azaldu du Iturbek. Kultur albisteen aurretik aipatzen diren berri askotatik, ordea, kultura hitza ez dago salbu: entzun ohi da futbolaren kultura, gastronomiaren kultura… “Kultura eranstea prestigioa eranstea bezalakoa da”.

Gai bakoitzari eskaintzen zaion denborari dagokionez, berriz, Iturbek dio “laburrera” jotzen dutela, arduradunen irizpidez betiere: “Ordu erdiko elkarrizketa pentsaezina da; aspergarria iruditzen zaie”.

Astizen ustetan, oro har kulturak ez du “pisu handirik” hedabideetan, baina zenbat agertzen den baino gehiago kezkatzen du nola agertzen den. Irizpide ekonomikoen arabera banatzen dira kartak: “Balio ekonomikoaren arabera aitortzen zaie balio kulturala”. Bat etorri dira Astizekin gainerako parte hartzaileak ere, Bereziartua tartean; haren ustetan, “salmenta aurreikuspenek eta merkatuko joerek baldintzatuta” egon ohi da. Hala ere, uste du badagoela funtzionatzen duen bestelako kulturgintza bat, “merkatuko zurrunbilotik aparte, publiko masiborik gabe”.

2. Edukia

Irrati arduradunen menpeko erabakiei jarraitzen diete esatari edo irratigileek. Iturbek dioenez, “agintariek dute ardura kontatzekoa, baina ez hitzez, zenbatzekoa baizik, entzule kopurua”. Uste du irrati programazioa eratzerakoan “zenbat” dela neurgailuetako bat, baina berak bestelako galdera bat proposatu du entzuleari egiteko: “‘Hunkitzen zaitu? Ukitzen zaitu?’ Aukerak eskaintzea da irrati arduradunen ardura, eta aukera egitea entzulearena”. Kulturaz aritzean, berriz, kazetariek berek ezagutzen duten artistaren baten azkenekoa kontatzen dute — “batzuetan azken-azkena, heriotza”—, edo kultur ekitaldi baten iragarkia. “Nork famatua behar du; zerk ez du horrenbeste axola; noiz, bai”.

Astizen arabera, “erabaki batek bilakatzen du soinuaz betetako errealitate bat isiltasun”, eta, gehienetan, “zerbait ikusgarri” erakusteko baliatzen da kultura: artistaren baten heriotza, artelan baten truke ordaindutako milioi kopurua… “Ez bada ikusgarria, ez da. Anplifikatzen ez dena, gaur egun, ez da existitzen”. Dena den, “bizi duenak ezinezkoa du isiltasuna”, Astizen arabera, eta publikoaren aurreko ekitaldia amaitutakoan gertatzen den hori eskaintzean jarri beharko luke indarra kazetariak.

3. Tamaina

Ez dago irrati txikiak eta handiagoak multzo berean sartzerik: irrati komertzialak daude, baita publikoak eta herri ekimenetik sortutakoak ere. Azken horiek ondo ezagutzen ditu Amondarainek, urteetako esperientzia baitu alor horretan. Uste du txikienen funtzioa “besteen osagarri” izatea dela, eta, horretaz gain, identifikatzea beren benetako indargunea zein den. “Irrati txikien ezaugarri nagusia hurbiltasuna da, baina kalitateari ere erreparatu behar zaio”.

Iturberen iritziz, “txikia handiagoa da askatasunean”, eta, aldi berean, beharko du handiagoa izan irudimenean. Amondarainen ustetan, berriz, “irrati kultural” batez hitz egitea baino interesgarriagoa litzateke “irratia kulturgile bihurtzea, tokian tokiko kultur eragile”.

4. Komunitatea

Guztiek interesgarritzat jo dute irrati txikiek komunitate bat izatea inguruan. Bereziartuak uste du, gainera, “foku nagusitik kanpo” dauden sortzaileei zerbitzu bat eskaintzea litzatekeela funtzioetako bat; “eztabaida leku oso ona ere izan daiteke”. Ildo horretatik, Amondarainek gaineratu du tokian tokiko irratietan jendeak irratia bere sentitu behar duela, eta, hori lortzeko, kulturgintzan dabilen jendea irratiaren parte bihurtzea aproposa litzatekeela. “Zerbitzua emateaz gain, identifikatzea zer kulturgile ditugun inguruan, haiekin eseri, eta ateak zabalik dituztela argi eta garbi utzi. Bultzatu behar dugu jendea parte hartzera: irratsaioak egin, kolaborazioak…”.

Bereziartuaren ustez, sarea ondo egituratuz gero”erreferentzial” izatea lor daiteke, txikiak izan arren. “Arazo bat izan daiteke momentuko tendentzietan tematzea, modaren bidez jarraitzen baitugu askotan kulturgintza”.

5. Etorkizuna

Iturbek ez daki irratiak zer etorkizun duen; ez daki baduen ere: “Baneki, ez nintzateke irratilari izango”. Uste du behin maiteminduta nekez uzten zaiola maitatzeari: “Belarri bidez jasotzen dugunak askoz barruragoko bidea egiten du, begitik jasotzen dugunak baino”. Begi onez ikusiko luke irratia zerbait eraikitzaile bihurtu balitz, “sermoi” izateari utzita. “Posible da. Betiko formulei ihes eginda, nahi erara lantzeko aukerak ematen ditu irratiak”.

“Eskemak apurtzeko garaia da”, Amondarainen ustez. “Ematen du besteek egindakoa kopiatu besterik ez dugula egin behar. Inertziak albo batera utzi beharko genituzke. Etorkizunera begira eskura ditugun tresna teknologikoak nola aprobetxatu aztertu beharko genuke, irrati txikiek elkar nola lagundu dezakegun ikusi”.

Euskal Herri osoko hainbat irrati txiki harremanetan dira dagoeneko, eta, elkarlanerako pausoak ematen ari badira ere, aurrera begira aukera egingarri gisa ikusten du irratsaioak partekatzea; hau da, irrati batean egiten irratsaioa beste batean eman ahal izatea. “Irrati txikien sare aberatsa osa genezake”.

Bereziartuak, berriz, pentsatzen du “oso ondo norantz jo ez dakien medio bat” dela irratia, orain arteko konbentzio sendoak zalantzan dituela. Aro digitalak ekarri duen “gaininformazioa” aipatu du, baita hedabideetan gertatzen ari den euskarrien nahasketa ere.

“Gazte mordoak eskatzen du Griezmann futbolariaren gandorra” »

Osabarengandik datorkio ile-apaintzaile lanbidea Mari Karmen Sagastumeri (Amasa, Villabona, 1960). Umetan oso gogoko ez bazuen ere, gaztetan hasi zen ile-apaintzaile lanetan: “15 urte nituela hasi nintzen lanbidea ikasten. Eskola amaitutakoan, osabak …