Etxeak, baserriak eta desjabetzeak »

Leire Narbaiza
Nire ametsetako etxea. Espainiako LTDan ematen duten saio iparramerikar baten izena da. Antzeko asko ere ematen dituzte. Neguko arratsalde hotzetan, sofan jarrita mantapean, gustura ikusten ditut. 200 metro karratuko etxea txikiegi gerat…

Kalea Fragarena da oraindik ere »

Danel Agirre

Kalea nirea da” esan omen zuen behin Manuel Fragak, herrizaintza ministro zenean. Kalea guztiona da izena du Zumaian urtebete martxan daraman kanpainak. Alkateak herriko bazterrak pintaketa eta pankartaz betetzea galarazi zuenean ipini zuten abian. Konstantzia bai, baina ekimena ez da arrakasta apartekorik izaten ari. Manolo Urbieta zena gogoan Erribera kalean margotutako mural ezin apolitikoagoa ere borratu egin zioten brigadakoek, pentsa. Beste Manolo bati, atariko esaldiko galiziarrari, hilondoko omenaldia izan zen Zumaiako Udalaren partetik.

Indarkeriaren tentsiorik gabe ezker abertzalea “kalea galtzen” ari dela esatea modan dago. Ez da egia, ordea, ezker abertzaleak udalak eta ministerioak lortzeko bakarrik nahi zuelako kalea. Gainontzekoan, ez zaio inori interesatzen. Iñaki Segurolari irratian entzun niola uste dut: kalerik ez dago egun, taberna eta zarata bakarrik. Eta denda, erantsiko nioke nik. Kalea tabernara edo dendara daraman tunel bat da, ez beste ezer.

Ez dago kalean bizikletak konpontzen laguntzeko talderik. Ez dago, munduko beste hainbat tokitan bezala, xakean jokatzeko juntadizorik. Ez dago Imanol Epelderen poesia errezitalak entzuteko korrorik. Ez dago lore eta zuhaitzei buruz ikasteko ibilaldirik. Ez dago abesti zaharrak berreskuratu eta abestuko dituen ahotsik. Ez dago Xantik gordeak dituen herriari buruzko mila artikulu, istorio eta argazkiak ikuskatzeko jakin-minik. Ez dago irakurriak ditugun liburuak auzokoekin trukatu ahal izateko elkarretaratzerik. Ez dago ogia, pizzak eta oilaskoak egiteko labe komunitariorik. Ez dago gerrari buruzko aitona-amonen kontaketak entzuteko gogorik. Ez dago, hitz batez, diren Fragei eta Zumaiako udalei erronkatxoak botatzeko indarrik.

Sistema hiltzaile hau deuseztatuko duen iraultza burutzeko kalera irteten ez garela deitoratu ohi da sarri. Iraultza burutzeko modu eraginkorrena ez da kaleei su ematea, ordea, kaleak erabiltzea baizik. Gurean dabiltzan etorkin senegaldarrak ari dira kaleak erabiltzen, eta diren Fragei eta Zumaiako udalei ez zaie askorik gustatzen hori. Parkeetan eseri eta bazkaria partekatzen hasterako, bizkor hurbiltzen zaizkie udaltzainak, parkeak bazkaria partekatzeko tokiak ez direla esplikatzera. Okerrena da etxeko gortinen atzetik zelatan dabilen norbait izaten dela udaltzainei abisua pasatzen diena.

Etorkin senegaldarrek kalea falta zaigula pentsatuko dute, derrigor. Liburu eta toallarekin hondartzara jaitsi nahi nuen nik bazkalostean. Baina gortinen atzetik begiratu, eta haize apur bat altxatu dela dirudi. Sofan geratzea erabaki dut; iluntzean animatuko naiz akaso pintxo-potera.

Opus Deik ahaztutako alaba »

Danel Agirre

Egunero arropa berberekin janzten zen unibertsitateko kide batek kontatu zidan bere aitak, Espainiako erregearen Gabon gaueko mezua entzuteko familia bildu, eta amaitu bezain pronto sofatik altxatu eta bigarren hitzaldia botatzen ziela, etxerakoa. Opus Deikoak zirenez, zortzi edo bederatzi seme-alaba ekoitzi zituzten gurasoek, zortzi edo bederatzi bider bakarrik txortan eginda —suposatu nuen nik—. Xanpu iragarkiak filmatzeko moduko ile bikaineko haurrak behar zuten, Opus Dein burusoilik ez dagoela gauza jakina delako. Koskortzen zirenerako sektako egoitzetara pasatzen zituzten guztiak, Madrilen edo Iruñean, eta urtean behin bakarrik biltzen ziren, elkarren segidako bi erretolikak entzun eta zeken banatutako xanpain kopa erdiekin txolintzen saiatzeko.

Amak eta zazpi edo zortzi anai-arrebek osatzen zuten hitzaldien entzuleria. Zeken banatutako xanpain kopa erdiez asperturik, unibertsitateko nire kidearen arreba batek Opus Dei laga eta familiako ospakizunetarako ez zen etxeratzen. Oraindik leial zitzaizkionak estu hartu ohi zituen aitak bere urteroko errepasoan. Seme-alabei eskolako txakalaldiak aurpegiratzen zizkien, Gabon gaueko etiketa arauek aholkatzen duten errukirik gabe. Ardi beltza bere balantzetik at utzi ohi zuen, hori bai, Juan Carlos eta Felipek Cristinarekin egin ohi duten gisara. Kiroltasunez betetako keinua iruditzen zitzaidan niri. Unibertsitateko kideak azaldu zidanez, bide okerretik galdutako arreba ahaztuta zazpi edo zortzi seme-alaba ekoitzi izanaren plantak egiten zituzten gurasoek ospakizunetan. Txortan zazpi edo zortzi bider bakarrik egin izan balute bezala.

Karrera bukatu eta pare bat urte pasata topatu nuen azkenekoz unibertsitateko kidea, Iturrama eta Eskirotz kaleek osatzen duten bidegurutzean. Lagun baten etxera bisitan nindoan ni, fakultaterantz presaka bera. Ordezko irakasle zebilela kontatu zidan, eta familia osatu berriarekin Lopez frontoiaren alboan bizi zela. Graduazio ekitaldia pasa berritan klasekide batekin ezkondu, eta bigarren haurraren zain omen zeuden dagoeneko (txortan bi bider baino egin gabe, suposatu nuen nik). Betiko arropak zeramatzan, eta bere ileak itxura bikaina zuen, distiratsua eta indarrez betea.

Hamabost urte igaro dira ordudanik, eta dagoeneko zortzi edo bederatzi bider egingo zuten txortan nire unibertsitateko kideak eta bere emazteak, suposatu berri dut. Juan Carlosek abdikatu zuenean Feliperi tokatu bezala, aitaren Gabon gaueko mezuaren ohitura ere bere gain hartuko zuen honezkero Lopez frontoiaren alboko etxean. Unibertsitateko nire kidea tipo argia zenez, nago aitaren beste ohitura bat ez zuela kopiatuko. Xanpain kopak zekenkeria gabe banatu, eta ziur txolindutakoan ile bikaineko bere zortzi edo bederatzi seme-alabei azkar ahazten zaiela egunero eskolara joateko arropa berbera jantzi behar dutela.

Urte berri, porlan zahar »

Leire Narbaiza
Iritsi zaigu 2016ari agur esateko ordua, baita balantzea egiteko ere. Baina zenbat gauza aldatu dira aurten? Badago alderik 2015. urtearekin? Egia esatera, ezin nezake nabarmendu gauza askorik. Eguneroko mikro-aldaketak gehituta ere ezin…

PISAren akuilua »

Leire Narbaiza

Benetan diotsuet, albiste onen bila ibiltzen naiz haien gainean hemen idazteko. Horrela jardun dut ea zerbait pozgarria topatzen nuen, edo zer edo zer positiboa, sikiera. Eta ahalegindu banaiz ere, eta zantzu baikor bat agertu zaidan arren, azkenaldiko notizia etsigarria gailendu zaio guztiari. Izan ere, tristeak dira benetan PISA txostenak EAEn izan dituen emaitzak.

Askotxok esango didazue OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak sortutako probak direla, kapitalismoaren mesedetan eratutakoak, konpetentzia batzuk baino ez dituela neurtzen, sorkuntza eta imajinazioa alde batera lagatzen dituela… Bai, egunotan aditu ditut halakoak nonahi. Baina halakorik ez nuen entzun, ez irakurri txostenaren emaitzak onak izan zirenean, edo, behintzat, Espainiakoak baino hobeak irtendakoan.

Kontua da horrek ere ematen digula amorrua, euskal erdiko oasia ez dela hain oasi, alegia. Lehen, edozein kontutan estatuaren batez bestekotik gora geunden; eta nahiz eta Europakotik urrun egon, espainiarren gainetik izateak urguiluz eta satisfazioz betetzen gintuen “zein onak garen” esanaz bezala, goitik begiratuta beste estatukide guztiak.

Hain izan zaigu amorragarria probena, ezen nafarren emaitza onei ia ez zaien erreparatu ere egin EAEn. Edo agian, gure tripako zilari larregi begiratzen diogulako autonomia erkidego honetan, euskaldun bakarrak gu garelakoan, ez dakit. Baina lagunok, konturatu gara zertan atera dituzten hain emaitza kaskarrak gure nerabeek? Bada, irakurriaren ulermenean, matematikan eta zientzietan! Larria, oso larria. Batez ere irakurketa eta matematikakoa, oinarriak direlako beste ikasketa guztietan. Irakurtzen duguna ondo ulertu barik nola ikasiko dugu? Ezin! Matematikan oinarri sendoa izan gabe zelan egin aurrera formatzeko orduan?

Ezin dugu ahaztu jakintzak hanka bi dituela eta biak direla ezinbesteko, biak dira mundua ulertzeko lengoaiak. Utikan “ni letretakoa naiz”, “ni zientzietakoa”. Biak behar dira. Ez dago zientziarik ondo irakurri gabe. Ez dago arterik matematika bere barruan ez duenik. Ez dezagun ahantz 15 urteko ikasleei egiten zaiela proba, oraindik derrigorrezko beste urte bat dutela aurretik, eta gustatuko litzaigukeela gaztetxo horiek ikasten jarraitzea bai batxilerra, bai lanbide heziketa, bai goi mailako ikasketak… eskola graduatua gutxiegi delako beti.

Jo dezagun, hala ere, gure gaztetxo horietako batzuek 16 urterekin eta DBH amaituta ikasteari uzten diotela. Zelan moldatuko dira bizitza errealean irakurritakoa ganoraz ulertzen ez badute? Gai ez badira eragiketa matematiko sinple bat egiteko? Iruzurgileendako biktima perfektuak izango dira, bizitzan tentuz ibili beharko dute.

Dena dela, uste dut emaitza hauek pizgarri izan behar direla, akuilu. Alerta piztu zaigu, joan gaitezen muinera eta indartu dezagun hezkuntza. Gasta ditzagun diruak gure umeengan, inoiz ez delako gastua, inbertsioa baizik. Bultza ditzagun gaztetxoak, ez diezazkiegun ebaki motibazioa eta gogoa. Imajinazioa eta ilusioa erein behar ditugu, zientoka.

Molda dezagun hezkuntza, egin ditzagun libre umeok, ahazten zaigulako euskaraz hezi hitzak bezatu eta otzandu ere esan nahi duela, eta haurrekin eskolan sarriegitan hori egiten dugula, zirkuko animaliekin bezala gure pistan eta guk jotako musikarekin dantza eginarazten diegula, gu ere libreagoak izango gara eta.

Google, Apple: tori nire agenda »

Danel Agirre

Goizeko hiruretan Eduardo Indari telefonoz deitu, eta ez nuen momentua behar bezala zukutzen asmatu. Hilabeteak neramatzan harekin lan egindako nire lagunari erreguka, haren zenbakia gordeta zeukala banekielako. Azkenean, mahai zapi batean idatzita pasatu zidan sanferminetan, eta urduriegi ipini nintzen. Marca-ko zuzendaria zen Inda orduan, baina plaza handiagoetarako prest zegoen zantzuak sobran antzematen zitzaizkion dagoeneko. “¡Hola marquistas!” agurrarekin abiatzen zituen bideo xelebre askoak eskegitzen zituen egunero bere egunkariaren webean. Ordu gutxira, Indacente izeneko anonimo batek bizkor erantzun ohi zion, Youtubera igotako parodia jenialekin. Opioa ziren guretzat, bai Inda eta bai Indacente. Pieza guztiekin zerrendak egin eta repeat-ean edukitzen genituen astebururo. Efektu lisergikoa zuten bideo haiek. Eta badute oraindik, egiaztatu berri dut eta.

¡Hola marquista!” agurrarekin abiatu nuen nik ere gure solasaldia, baina segituan damutu zitzaidan markatu aurretik plan zehatz bat prestatu ez izana. “¿Sí? ¿Quién es?” entzundakoan, “Eduardoooo!” ozen bat bota nuen, baina erantzunik gabeko beste “¿Quién es?” baten ondoren bizkor eskegi zidan Indak. Tabernan alboan nituen kideen algara ozenek ez zuten konpentsatu nire erreflexu faltak utzi zidan aho-zapore gazi-gozoa. Hain telefono zenbaki bikainik ez dit sekula berriz inork pasatuko, eta nik ez nion merezi zuen probetxurik atera. Eta hori ez zen okerrena izan: handik gutxira galdu egin nuen.

Ordurako Indak blokeaturik izango ninduela suposatu, eta haren zenbakia sakelakoaren agendan sartu nuen parrandan segitu baino lehen. Noizbait ni baino kide abilagoren bati goizeko hiruretan mahai zapi batean idatzita pasatu, eta hark momentua behar bezala zukutzen asmatuko zuen segurtasuna nuen. Agenda sinkronizatuta izan ez, eta hilabete gutxira galdu nuen telefono hura, ordea, bere kontaktu guztiekin. Indaren zenbakiarekin. Harekin lan egindako nire lagunari erregutu izan diot berriz emateko, baina erantzun ohi dit sanfermin haietan alferrik galdu nuela nire aukera.

Multinazionalen eskuetan nire datuak uzteak eragiten zidan mesfidantza uxatu zait Eduardo Indaren kontakturik gabe geratu nintzenetik. Orain, traste berriren bat erosten dudan bakoitzean, Google eta Appleren hodeiekin sinkronizatzen dut ahalik eta bizkorren. Maldini eta Chimo Bayoren zenbakiak eskuratu ditut azkenaldian, belarri mordoxka kea dariela laga eta gero. Google eta Applek nire gailuetan muturra sartu ahal izatea ez zait axola, Google eta Applek bermatzen badidate inoiz ez ditudala galduko bi horiek bezalako telefono zenbaki bikainak. Hori bai, Maldini eta Chimo Bayori goizeko hiruretan deitzen diedanean, plan zehatz batekin izango da, momentua behar bezala zukutzeko.

Doakotasuna, azterketak eta propaganda »

Leire Narbaiza

Doan, debalde, dohainik, musu-truk! Berba paregabeak black friday, merkealdi eta deskontuen sasoi honetan. Kontsumismoaren garaian amu ederrak dira.

Dena dela, kontu batzuetan ezinbestekoa da doakotasuna. Gizarte aurreratu eta moderno batean hezkuntza dohainik izan behar dela deritzot, baita osasuna, gizarte zerbitzuak eta liburutegiak ere, besteak beste. Oinarrizko zerbitzuak direlako eta biztanle guztiendako libreak izan beharko liratekeelako; nahiz eta azkenaldian kopagoa edo berrordainketaren mamua hegaka dabilen. Haize berrien patua.

Pasa den astean Eusko Jaurlaritza osotzeko paktua sinatu zuten EAJk eta PSE-EEk. Titular asko eman zituen, baina komunikabide askotan nabarmendu zuten euskara ikastearen doakotasuna adostu zutela. BERRIAren beraren titular nagusia hauxe izan zen: “Probak gaindituz gero, euskara ikastea doakoa izango da B2 mailara arte”.

Urtarrileko merkealdia izan barik, halako albiste pozgarria! Jakina, goitik behera irakurri nuen artikulua, luzaroan zain geunden berria zelako. Nire lehendabiziko poza zapuztuta geratu zen, ordea. Izan ere, akordioan jasotakoa ez da doakotasuna. Atzera ere propaganda, amuari kosk egin geniezaion. Berriro ere dezepzioa, eta adar-jotzean dabiltzan sentsazioa. Kontzeptu okerra darabiltelako. Nahita edo ez. Baina zerbait debalde denean ez da ordaintzen. Eta kasu honetan, ordaindu egin behar da. Ondoren, azterketa bat egin eta gainditu. Oso pedagogikoa dena.

Neurri horrek zer dakarren? Lehenengo eta behin, hainbat lagun ezin direla matrikulatu, aldez aurretik dirua jarri behar delako. Modulu arrunt batek (8-10 astean) 300 eurotik gora balio du, bi epetan ordainduta (oro har nabil, herri eta euskaltegi bakoitzak arau desberdina duelako). Suertatu izan zait matrikulazio sasoian prezioa esan eta “eskerrik asko, pentsatuko dut” erantzun, baina itzuli ez, edonoren esku ez baitago kurtso hasieran dirutza hori ordaintzea.

Ezintasun ekonomikoa batetik. Bestetik, dirua jaso ahal izateko derrigorrean azterketa —barkatu, “euskarazko komunikagaitasun-mailak egiaztatzeko probak” dute izena orain, neo-hizkuntza horretan!— gainditu behar izatea. Nongo burutan sartzen da hori? Titulitisak jota geundela salatu izan dugu, orain areagotu egingo da gaixotasun larri hori. Titulurik behar ez duena ere, titulu bila. Dakarren kalte guztiarekin: urduritasuna, presioa, klaseak azterketari begirakoak izatea… Gurpil zoroa, azken batean.

Imajinatzen duzue euskaltegia jarri beharrean eskola jarriko balu? Ezin eskolara joan garestiegia delako? Azterketa gainditu ezean, ordaindutako dirua ez itzultzea? Ezinezkoa Europa Mendebaldean, ezta? Bada, euskararekin gertatzen da ofiziala den eremuan. Doan, benetan doan, EAEn gaztelania da. Bai. Eta ez du Espainiako Gobernuak ordaintzen, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak baizik. Bai, Helduen Hezkuntza Iraunkorreko zentroetan. Horietako batzuetan euskara ere ematen da, baina oso maila baxuan.

Zertan gabiltza, euskararen black friday batean? “Ni ez naiz ergela” aldarrikatzen zuen merkataritza gunea bezala amua jaurtita ea irensten dugun? Edo euskararen kontura hauteskunde kanpaina iraingarria egin zuenari aurpegi garbiketan?

Egia esateko, ez dakit zein den helburua, baina argi dut bihar euskararen egun dontsu horretan denei ahoa beteko zaiela berba ederrez, manifestuak irakurriz, eta argazkian panpox agertzeko asmoz. Nekagarria da, oso!

Ankerrak, baina modernoak oso »

Danel Agirre
Donald Trumpen garaipenaren harira, egunkarietan nonahi topatu dut post-egiaren aroan sartu garen iragarpena. Egun, politikariek ez dituzte arazo eta premisa errealak aurkeztu behar segidan irtenbideak saltzeko (lehen bai, antza). Ziriak e…

Lanerantz, esaneko baina errudun »

Leire Narbaiza
Lanerantz irten gara. Aurretik egun luzea daukagu, ordutegi zoroari esker. Lan egin behar dugu bizi behar garelako, dirua ezinbestekoa zaigulako irauteko. Era berean, umeak ekarri behar direla esaten digute, etengabe. Emakumeko X haur be…

Garagardoa oso da bidaiari kaskarra »

Danel Agirre

Taberna perfektu batekin topo egin nuen lehengoan. Ezorduan eta ezlekuan izan zen, horrelako aurkikuntzekin beti gertatu bezala. Hotelera zeraman muinoa lanbroak estali zuela eta, taxi-gidariak bezperan gomendatutako lasterbidea hartuta nindoan. Harrizko eskailera luze bat igotzeak eragindako arnasestuari buelta eman ezinik nengoenean, argiztatu gabeko kale baten bukaeran izenik gabeko ostatu txiki bat antzeman nuen. Zapatu goizean egiteko apartekorik ez, eta bidetik zertxobait aldenduta bertaratu nintzen, azkenekoa bertan edateko asmoz. Atea zabaltzerako jakin nuen, hori bai, ni handik irten baino lehen bospasei azkeneko eroriko zirela.

Hogei metro karratu eskaseko egongela bat baino ez zen taberna perfektua. Lurra, hormak, sabaia. Guztiak zituen egurrezkoak. Zortzi lagun zeuden barra ttipiaren inguruan eserita, aulki bakarra zegoen niretzat libre. Okupatu nuenerako garagardoz betetako edalontzi txiki bat nuen parean. Nola izena nuen galdetu, eta tokata zaharreko diskoa aldatu zuen emakumezko bezero batek. Tabernariak garagardoa gustuko banuen pitxar oso bat aterako zidala hitzeman zidan. Erabaki baino lehenago beste argixeago bat ere emango zidala probatzera nahi banuen. Auzoko soto batean egiten dituzte garagardook, duela pare bat mende bai gutxienez, fraidez eta monasterioz betetako hiria zen hau aspaldi, eta jakingo duzu zurruterako ez dagoela fraidez eta monasterioz beteta egon zen hiria bezalakorik. Edalontzitik tragoxka eman, eta aurpegia ikusi zidanerako ekin zion tabernariak pitxar handiena betetzeari. Egurrezko bi upel zaharretan zituen garagardoak, eta lokaztuta erortzen ziren. Alimalekoak ziren. Bidaiari kaskarra da hau, esan zidan, zeharo petraltzen da urrutira eramanez gero, mikaztuta edo motelduta iristen da beti helmugara. Ez dizu inork inoiz inondik (“niemand, niemals, nirgendwoher”) ekarriko zure auzokoa baino garagardo hoberik. Eta zure auzoan horrelako garagardorik ez badu inork sotoren batean egiten, auzoa gaizki aukeratu duzulako da.

Taberna perfektuan geundenen artean ni nintzen gazteena, eta besteek Boston, ZZ Top eta Lynyrd Skynyrden biniloak ipintzen eman zituzten orduak. Diskoz betetako kartoizko kutxak arakatu, eta berrixeagoak —ez asko— zirenen artetik Talking Headsen bat aukeratu nuen nik. Barraren bueltan eseritakoen hurrengo erronda nire kontuan idazteko eskatu nion tabernariari. Ederki da, erantzun zidan, baina zure orain arteko guztiak ere ordaindu dituzte dagoeneko. Hotelera zein bide hartu behar nuen galdetu nion azkenik. Tokitara etorri zara, lehertu zen algara batean, auzo tranpatia da hau oso turistentzat. Axota hartu, eta argibideak xehe idatzi zizkidan hogei euro egiten ez zituen nire kontuaren atzean. Berokia, eskularruak eta txapela janzten ari nintzela, hirian noiz arte geratuko nintzen jakin nahi izan zuen. Astelehenean naiz itzultzekoa, igandeko saskibaloi derbiagatik nago hirian, zehaztu nion. Bihar arte, beraz, agurtu ninduen, lanbroarekin edo lanbrorik gabe taxi-gidariari gaizki ulertutako lasterbidea berriz hartuko nuenaz ziur. Bihar arte, erantzun nion nik, taberna perfektu bat topatu izanarekin liluraturik, eta auzoa gaizki aukeratu ote dudan zalantza jaio berriarekin.